नेपाल अब कसैले थिच्ने तरुल होइन, विश्वका दुई ठूला अर्थतन्त्रलाई जोड्ने “अनिवार्य कडी”

नेपालका प्रथम जननिर्वाचित प्रधानमन्त्री बीपी कोइराला र पृथ्वीनारायण शाहले नेपाललाई “दुई ढुङ्गा बीचको तरुल” को रूपमा चित्रण गरेका थिए। तर, सन् २०२६ को परिवर्तित भू-राजनीतिक र आर्थिक सन्दर्भमा नेपालले आफूलाई ‘तरुल’ (जसलाई जोसुकैले थिच्न सक्छ) बाट रूपान्तरण गरी “गतिशील पुल” (Dynamic Bridge) बनाउन सक्ने आधारहरू स्पष्ट छन्।

यसको व्याख्या निम्न तीन मुख्य खम्बाका आधारमा गर्न सकिन्छ:

१. लुम्बिनी: आध्यात्मिक र सांस्कृतिक कूटनीतिको केन्द्र (Soft Power)

लुम्बिनी केवल एउटा पर्यटकीय स्थल मात्र होइन, यो विश्वका अर्बौँ बौद्ध धर्मावलम्बीहरूको आस्थाको केन्द्र हो।

• चीन र भारतको मिलनविन्दु: चीन र भारत दुवैले बुद्ध धर्मलाई आफ्नो ‘सफ्ट पावर’ को रूपमा प्रयोग गर्न चाहन्छन्। नेपालले लुम्बिनीलाई एक अन्तर्राष्ट्रिय शान्ति सहर को रूपमा विकास गरेर यी दुई शक्ति राष्ट्रलाई आध्यात्मिक संवादमा जोड्न सक्छ।

• पर्यटनबाट समृद्धि: लुम्बिनीलाई केन्द्रमा राखेर ‘बौद्ध परिपथ’ (Buddhist Circuit) को सफल सञ्चालन गर्न सके यसले नेपालको पहिचानलाई विश्वभर फैलाउँछ र छिमेकीहरूको सांस्कृतिक चासोलाई नेपालको हितमा प्रयोग गर्न सकिन्छ।

२. जलविद्युत: आर्थिक आत्मनिर्भरताको आधार (Economic Backbone)

नेपालको जलविद्युत अब केवल ‘सपना’ रहेन, यो ‘व्यापार’ मा परिणत भइसकेको छ।

• भारत र बंगलादेशको बजार: नेपालले भारतसँग १० वर्षमा १०,००० मेगावाट बिजुली निर्यात गर्ने सम्झौता गरिसकेको छ। यसले नेपालको व्यापार घाटा कम गर्न र विदेशी मुद्रा आर्जन गर्न मुख्य भूमिका खेल्छ।

• चीनको प्रविधि: उत्तरतर्फका नाकाहरूबाट पनि विद्युत प्रसारण लाइन (Cross-border Transmission Line) जोड्न सके नेपालले चीनको तिब्बत क्षेत्रमा पनि ऊर्जा व्यापार गर्न सक्छ।

• पुलको काम: जब नेपालको बिजुलीले छिमेकीका उद्योगहरू चल्छन्, तब उनीहरूका लागि नेपालको स्थिरता र सुरक्षा अनिवार्य आवश्यकता बन्छ। यसरी जलविद्युतले नेपाललाई आर्थिक रूपमा दुवै छिमेकीसँग जोड्ने ‘शक्तिशाली पुल’ बनाउँछ।

३. युवा नेतृत्व: राजनीतिक इच्छाशक्ति (Political Will)

बालेन शाह र रवि लामिछाने जस्ता पात्रहरूको उदयले नेपालको राजनीतिमा ‘डेलिभरी’ र ‘स्वाभिमान’ को नयाँ बहस सुरु गरेको छ।

• मर्यादित कूटनीति: नयाँ नेतृत्वले पुराना दलहरूले जस्तो ‘छिमेकीको इसारामा चल्ने’ भन्दा पनि ‘राष्ट्रिय हितका आधारमा संवाद गर्ने’ आँट देखाएको छ।

• प्रविधि र पारदर्शिता: युवा नेतृत्वले डिजिटल अर्थतन्त्र र पारदर्शी शासनमा जोड दिएकाले वैदेशिक लगानीका लागि नेपाल एक सुरक्षित गन्तव्य बन्दै गएको छ।

• सन्तुलनको नयाँ परिभाषा: युवा पुस्ताले “प्रो-इन्डिया” वा “प्रो-चाइना” हुनुभन्दा “प्रो-नेपाल” (नेपाल पक्षीय) भएर दुवै छिमेकीबाट फाइदा लिने इच्छाशक्ति देखाएको छ।

‘पुल’ बन्नुका फाइदाहरू

निष्कर्ष

नेपालले अब आफूलाई कमजोर ठानेर ‘रक्षात्मक’ हुनु पर्दैन। यदि हामीले लुम्बिनीको शान्ति, हिमालयको पानी (बिजुली) र युवाहरूको जोसलाई एकीकृत गर्न सक्यौँ भने, नेपाल दक्षिण एसिया र चीनलाई जोड्ने सबैभन्दा छोटो, सुरक्षित र लाभदायक “आर्थिक कोरिडोर” बन्नेछ।

नेपाल अब कसैले थिच्ने तरुल होइन, विश्वका दुई ठूला अर्थतन्त्रलाई जोड्ने “अनिवार्य कडी” बन्ने दिशामा छ।