बर्दियामा आतंक मच्चाउने चितुवा नियन्त्रणमा, तर मानव-वन्यजन्तु द्वन्द्व चर्किंदो

बर्दिया। बर्दिया जिल्लाको बारबर्दिया नगरपालिका क्षेत्रमा मानिसहरूलाई लगातार आक्रमण गरी घाइते बनाउँदै आएको एउटा वयस्क भाले चितुवालाई नियन्त्रणमा लिइएको छ। चितुवा नियन्त्रणमा आएसँगै स्थानीय बासिन्दाले केही हदसम्म राहतको सास फेरेका छन्।

बारबर्दिया नगरपालिका–११ मा रहेको जनजागृति सामुदायिक वन र जनमुक्ति सामुदायिक वनको सिमानामा राखिएको खोर (केज) मा शनिबार बिहान उक्त समस्याग्रस्त भाले चितुवा परेको डिभिजन वन कार्यालय बर्दियाले पुष्टि गरेको छ।

पछिल्ला आक्रमणका घटना: नियन्त्रणमा आएको चितुवा पछिल्ला साता भएका आक्रमणहरूमा संलग्न रहेको अनुमान गरिएको छ। यसले गत असोज २५ गते शुक्रबार बारबर्दिया नगरपालिका–१०, डफैयाकी ४५ वर्षीया जुना चौधरी र असोज २८ गते मङ्गलबार बारबर्दिया नगरपालिका–११, विजयनगरका ४६ वर्षीय भदुवा थारूलाई खेतमा धान काट्ने र काम गर्ने क्रममा आक्रमण गरी घाइते बनाएको थियो।

डिभिजन वन कार्यालय बर्दियाका सूचना अधिकारी रामगोपाल चौधरीका अनुसार, नियन्त्रणमा लिइएको चितुवालाई हाल कार्यालय परिसरमा सुरक्षित राखिएको छ र बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्जको प्राविधिक टोलीले यसलाई अर्को सुरक्षित केजमा स्थानान्तरण गर्ने काम गरिरहेको छ। केही समयपछि चितुवालाई निकुञ्ज वा सुरक्षित वासस्थानमा छाडिनेछ।

बर्दियामा बढ्दो वन्यजन्तुको त्रास:

यसैबीच, बर्दियामा चितुवा र बाघको आक्रमणका घटना दिनप्रतिदिन बढ्दै गएको तथ्याङ्कले मानव-वन्यजन्तु द्वन्द्व भयावह बन्दै गएको देखाएको छ।

• चितुवाको आक्रमणबाट ठूलो मानवीय क्षति: डिभिजन वन कार्यालयको तथ्याङ्कअनुसार पछिल्लो पाँच वर्षमा मात्रै चितुवाको आक्रमणबाट ८ जना सर्वसाधारणले ज्यान गुमाएका छन्।
  • आर्थिक वर्ष ०८१/०८२ मा ४ जनाको मृत्यु र १३ जना घाइते भएका थिए।
  • चालु आर्थिक वर्ष ०८२/०८३ को साउन र भदौमा २ जनाको मृत्यु र ४ जना घाइते भएका छन्। यस वर्ष ज्यान गुमाउनेमा गुलरियाका दुई महिला छन्।
• बाघको आक्रमण पनि थपियो: चितुवाको मात्र नभई बाघको आक्रमणको खतरा पनि बर्दियामा उत्तिकै बढेको छ। गत असोज २७ गते साँझ ६:३० बजेको समयमा हुलाकी सडकखण्डको मधुवन-४ माचड जंगलमा मोटरसाइकलमा यात्रा गरिरहेका जयराम विसी बाघको आक्रमणमा परी घाइते भएका छन्।

आहारा अभाव नै मुख्य कारण: राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण कोषका प्रमुख अजित तुम्वाहाम्फेले वन क्षेत्रमा प्राकृतिक आहाराको कमीका कारण चितुवा सजिलो शिकारको खोजीमा बस्तीतर्फ पल्किएको बताउनुभएको छ। खेतमा घोप्टो परेर काम गरिरहेका मानिसलाई चितुवाले आफ्नो आहारा प्रजाति सम्झेर आक्रमण गर्ने गरेको पाइएको उहाँको भनाइ छ। गुलरिया नगरपालिका–८ की अन्नु विकले त चितुवाले आँगनबाट कुकुर लतारेर उखुबारीमा लगेको घटना सुनाउँदै साना बालबालिकालाई जोगाउन मुस्किल भइसकेको गुनासो गरिन्।

जनगुनासो र तत्काल समाधानको माग: चितुवाको बढ्दो त्रासका कारण धान भित्र्याउने बेला खेतमा काम गर्नसमेत सर्वसाधारण डराइरहेका छन्। स्थानीयवासीले चितुवा नियन्त्रणमा डिभिजन वन कार्यालयले आवश्यक चासो नदिएको भन्दै आलोचना गरेका छन्। यसैबीच, सुधारवादी नेता स्थानीय यम नाथ घिमिरेले ज्यान गुमाएका परिवारलाई उचित राहत र घाइतेको उपचारमा गम्भीरता देखाउन माग गरेका छन्।

बर्दियामा मानव-वन्यजन्तु द्वन्द्वको यो समस्या समाधानका लागि डिभिजन वन कार्यालय, स्थानीय सरकार, र संरक्षण संस्थाहरूबीच तत्काल समन्वयको खाँचो देखिएको छ। विज्ञहरूले जनचेतना अभियान र तत्कालीन सुरक्षाका उपायहरू (जस्तै: रातिको समयमा एक्लै हिँडडुल नगर्ने, उज्यालोको प्रयोग गर्ने) अवलम्बन गर्नुपर्ने आवश्यकता औँल्याएका छन्।